İş dünyasında ve maaş hesaplamalarında sıkça duyulan Matrah Nedir sorusu, aslında cebinizden çıkacak verginin “ana kaynağını” ifade eder. Bir verginin hesaplanabilmesi için önce neyin üzerinden alınacağının belirlenmesi gerekir; işte bu temele matrah denir.
Kobitime KOBİ Sözlük serimizin bu kapsamlı rehberinde; şirketler için KDV matrahını, çalışanlar için maaşları eriten “Kümülatif Vergi Matrahını” ve araç alımlarında karşımıza çıkan ÖTV matrahını en ince detayına kadar inceliyoruz.
Matrah Nedir? (En Sade Tanımı)
Arapça kökenli bir kelime olan matrah, kelime anlamı olarak “atılan yer, zemin” demektir. Vergi hukukunda ise; bir kazancın, vergi oranı uygulanmadan önceki safi (net), yani vergisiz tutarıdır.
Daha basit bir ifadeyle; faturanın en altındaki “Genel Toplam” ödeyeceğiniz paradır, ancak vergi bu toplam üzerinden hesaplanmaz. Vergi, ürünün çıplak fiyatı (matrah) üzerinden hesaplanır.
Temel Formül:
Matrah x Vergi Oranı = Ödenecek Vergi
Vergi Matrahı Nasıl Hesaplanır? (Örnekli Anlatım)
Ticari bir işlemde KDV dahil fiyat üzerinden matrahı bulmak için “KDV’yi içinden sıyırmanız” gerekir. Bu işleme “KDV Hariç Tutar Hesaplama” da denir.
Örnek Senaryo: Müşterinize KDV Dahil (%20) 12.000 TL‘lik bir fatura kestiniz. Faturadaki matrahı bulmak için şu yolu izlersiniz:
- Formül:
KDV Dahil Tutar / 1,20(KDV oranı %10 ise 1,10’a bölünür) - Hesaplama:
12.000 / 1,20 = 10.000 TL
Bu işlem sonucunda faturanızın dökümü şöyle olur:
- Matrah: 10.000 TL (Sizin asıl cironuz/kazancınız)
- Hesaplanan KDV: 2.000 TL (Devlete ödenecek emanet para)
- Genel Toplam: 12.000 TL
Kümülatif Vergi Matrahı Nedir? (Maaşlar Neden Düşer?)
Özellikle bordrolu çalışanların ve işverenlerin en çok arattığı konu Kümülatif Vergi Matrahı kavramıdır.
Türkiye’de Gelir Vergisi sistemi “artan oranlı”dır. Yani yıl içinde kazancınız arttıkça, girdiğiniz vergi dilimi ve ödeyeceğiniz vergi oranı artar.
- Ocak Ayı: Matrahınız sıfırdan başlar.
- Her Ay: Brüt maaşınızdan SGK kesintileri düştükten sonra kalan tutar (Aylık Matrah), bir önceki ayın üzerine eklenir.
- Sonuç: Yılın ortasında (Genelde Eylül-Ekim gibi) toplam kazancınız (Kümülatif Matrahınız) belirli bir limiti aştığında, vergi oranınız %15’ten %20’ye veya %27’ye çıkar. Bu da net maaşınızın düşmesine neden olur.
Güncel Vergi Dilimleri: 2025 yılı gelir vergisi tarifesi ve dilim sınırlarını incelemek için Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) Vergi Tarifesi sayfasını ziyaret edebilirsiniz. (Resmi ve güvenilir kaynak)
Matrah ve Ciro Arasındaki Fark Nedir?
Yeni girişimciler genellikle bu iki kavramı karıştırır.
- Ciro (Hasılat): İşletmenizin kasasına giren toplam parayı ifade eder (Genellikle KDV hariç satışlar toplamı).
- Vergi Matrahı: Cironuzdan, işletme giderlerinizin düşülmesiyle kalan **”Vergilendirilebilir Kâr”**dır.
Daha önce Stopaj Nedir? yazımızda belirttiğimiz gibi; gider göstermek matrahı düşürür. Matrah ne kadar düşükse, dönem sonunda ödeyeceğiniz Gelir Vergisi veya Kurumlar Vergisi de o kadar az olur.
ÖTV Matrahı: Verginin Vergisi Nasıl Alınır?
Özellikle otomobil ve cep telefonu alımlarında “Matrah Düzenlemesi” terimini sıkça duyarsınız. Burada matrah, KDV hesaplanmadan önceki “ÖTV’li Fiyat” anlamına gelir.
Sistem şöyle işler:
- Aracın Fabrika Çıkış Fiyatı (Çıplak Fiyat) belirlenir.
- Bunun üzerine ÖTV (Özel Tüketim Vergisi) eklenir.
- Oluşan yeni rakam (ÖTV’li Matrah) üzerinden bir de %20 KDV alınır.
Yani KDV hesaplanırken, daha önce eklenen ÖTV de matraha dahil edilir. Bu duruma “Verginin Vergisi” denir.
Matrah Artırımı Nedir?
İşletmeler için “Vergi Sigortası” olarak da bilinen Matrah Artırımı; mükelleflerin geçmiş yıllara ait beyan ettikleri matrahlarını belirli oranlarda artırarak ek vergi ödemeleri durumunda, o yıllar için vergi incelemesinden muaf tutulmasıdır.
Devlet, matrah artırımı yapan mükellefe “Sen bana peşin bir ödeme yap, ben de senin o yılındaki defterlerini incelemeyeceğim” garantisi verir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Ad Valorem ve Spesifik Matrah nedir?
- Ad Valorem: Değer üzerinden hesaplanan matrahtır (Örn: Fatura tutarı üzerinden KDV).
- Spesifik: Miktar üzerinden hesaplanan matrahtır (Örn: Alkol derecesine veya motor silindir hacmine göre vergi).
Matrahsız ne demek? Faturada vergilendirilecek bir tutarın oluşmadığını veya işlemin vergiden istisna olduğunu belirtir. Örneğin “İhracat İstisnası” olan bir faturada KDV matrahı oluşmaz çünkü KDV sıfırdır.
Kurumlar vergisi matrahı nasıl bulunur? Şirketin yıllık toplam gelirlerinden, yasal olarak kabul edilen tüm giderler ve istisnalar düşüldükten sonra kalan safi kurum kazancıdır. 2025 yılı için Kurumlar Vergisi bu matrah üzerinden %25 (oran değişebilir) olarak hesaplanır.
