Baran Kaya (Kobi AI Kurucusu) – KOBİ’ler İçin Yapay Zeka Bir Tercih mi, Hayatta Kalma Meselesi mi?

Türkiye ekonomisinin bel kemiği KOBİ’lerin dijitalleşme yolculuğuna rehberlik ettiğimiz “İşin Ehline Sorduk” serimizin ilk konuğu yazılım dünyasının duayen isimlerinden Baran Kaya. 1989 yılında ODTÜ Elektrik Mühendisliği bölümünden mezun olan, Usta Yazılım ve Ventura Yazılım gibi sektörün öncü şirketlerini kurarak yüzlerce kurum için ERP ve özel yazılım çözümleri üreten Kaya, 35 yılı aşkın birikimini artık tamamen yapay zeka dönüşümü için kullanıyor. 2012 yılından beri yapay zeka üzerine çalışan ve 2025 yılında kurduğu Kobi AI ile “Agentic AI” devrimini KOBİ’lerin hizmetine sunan Baran Kaya ile yapay zekanın işletme yönetimindeki stratejik rolünü ve KOBİ’lerin bu teknolojik virajı nasıl dönmesi gerektiğini konuştuk.

35 yılı aşkın bir yazılım ve veri bilimi tecrübesini Kobi AI çatısı altında KOBİ’lerin hizmetine sundunuz. Sektördeki bu devasa birikimi neden büyük holdingler yerine Türkiye’nin ekonomik lokomotifi olan KOBİ’lere yönlendirme kararı aldınız?

Baran Kaya: KOBİ’ler Türkiye ekonomisinin lokomotif gücü. Yapay zekânın sunduğu fırsat ve avantajlar bu alanda doğru şekilde kullanıldığında, ortaya çıkan dönüşüm doğrudan ve ölçülebilir sonuçlar yaratıyor; işletmeler için rekabette büyük fark yaratıyor. Bu sayede yalnızca şirketlere değil, dolaylı olarak herkesin hayatına dokunan bir etki oluşuyor. Biz yola çıktığımızda sektörde KOBİ’leri odağına alan neredeyse kimse yoktu. Oysa asıl büyük ihtiyacın ve potansiyelin bu alanda olduğunu net bir şekilde gördük. Tüm altyapımızı bu vizyonla, KOBİ’lerin gerçek ihtiyaçlarına uygun olarak tasarladık. Bugün geldiğimiz noktada, ne kadar doğru bir tercih yaptığımızı sahadaki sonuçlarla açıkça görüyoruz.

TÜİK 2025 verileri, KOBİ’lerin %74’ünün “uzmanlık eksikliği” nedeniyle yapay zekâya mesafeli olduğunu söylüyor. Kobi AI ile çalışan bir işletmenin, kendi bünyesinde bir “Yapay Zekâ Uzmanı” istihdam etmesine gerçekten gerek kalıyor mu?

Baran Kaya: Gerek kalmıyor. KOBİ’leri hedeflerken bunu özellikle göz önünde bulundurduk. Çoğu KOBİ bilgi işlem desteğini dışarıdan alıyor. Yapay zekâ kullanımına geçerken tek seferlik hizmet alım ihtiyaçları olabiliyor. Destek alınan birisi hâlihazırda varsa bu kişiyle birlikte çalışıyoruz, yoksa bu hizmeti biz veriyoruz.

Birçok işletme sahibi yapay zekâyı sadece ChatGPT gibi araçlarla “sohbet etmek” sanıyor. Sizin “Sürece Özel AI Agentlar” (Yapay Zekâ Temsilcileri) dediğiniz yapı, bu basit chatbot mantığından tam olarak nerede ayrılıyor?

Baran Kaya: Bizim yapımızda ChatGPT benzeri büyük dil modelleri, yapay zekâ temsilcilerinin (asistanlarının) sadece bir kısmı. Bizim kurduğumuz Agentic AI yapısının içinde bu asistanları da kullanıyoruz. Örneğin birçok işletmede teklif hazırlama işi hem zaman alan hem de teklifi oluşturan bileşenlerin doğru belirlenmesinin kritik önemde olduğu durumlarda, “Teklif Verme Asistanımız” istenen ürünün tam olarak hangisi olduğunu anlamak için, duruma göre tercih ettiğimiz büyük dil modeliyle çalışan “Metin Asistanına” soruyor. Karar vermek, bilgiyi yorumlamak, her dilden mesajı anlamak için bu asistanlar çok faydalı oluyor. Farklı verilerin birleştirilmesi, analiz edilmesi ve farklı algoritmalarla sonuçlar üretilmesi için ise farklı yapay zekâ modelleri kullanıyoruz. Sonuçta bu asistanlar iş birliği içinde çalışıyorlar.

Özetlersem, her bir iş parçası için bir yapay zekâ asistanı ya da asistanlarından oluşan yazılım kümeleri oluşturuyoruz. Bunların kendi aralarında haberleşmesini ve yine yapay zekâ tarafından yönetilir olmalarını sağlıyoruz. Agentic AI yapısı böyle oluşuyor.

Kobi AI’nin yapay zekâyı bir “araç” değil, bir “yönetim sistemi” olarak kurgulama yaklaşımı oldukça iddialı. Bu sistem, bir esnafın veya orta ölçekli bir fabrikanın günlük operasyonel hızını nasıl değiştiriyor?

Baran Kaya: Yapay zekâ asistanlarını da insan çalışanlar gibi düşünebiliriz. Tabii ki farklılar ama benzerlikleri de çok. Fabrikadaki her işi parçalara ayırabildiğinizi ve her parçayı başka bir kişiye atadığınızı düşünün; her personel işin çok tanımlı ve küçük bir kısmından sorumlu olduğunda uzmanlığı ve başarısı çok daha fazla olacaktır. Personel maliyetleri nedeniyle şu an bu mümkün değilken, yapay zekâ ile mümkün hâle geliyor.

Örnek olarak, bizim aynı ürün için iki farklı yapay zekâ satış asistanımız var. Hangi müşteriye, hangi aşamadan sonra hangisinin devam edeceğine karar veren bir asistan daha var. Verilen cevapları denetleyen başka bir asistan var. Burada işleyişe karar veren bir yönetim olmak zorunda. Her bir asistanın görevinin, çalışma şeklinin netleştirilmesi, izlenmesi ve geliştirilmesi, yönetim sistemi olarak kurgulamayla mümkün.

7/24 çalışan, sürekli aynı standartta iş yapan, hatta yaptıkça öğrenen ve gelişen bir yapı verimliliği artırırken var olan ekibe de müthiş bir güç katıyor. MIT’de yapılan bir araştırmada sadece ChatGPT kullananların, diğerlerinin 100 dakikada yapabildikleri işi bir saatte yapabildiği; dolayısıyla aynı süre içinde %67 daha fazla iş tamamladığı ölçülmüş. İyi yönetilen Agentic AI yapısı ve insan birleşimiyle oluşturulan ekiplerde sağlanan fayda çok daha büyük oluyor.

KOBİ’lerin en büyük kabusu “dağınık veri”. ERP karmaşası, birbirini tutmayan Excel dosyaları ve manuel kayıtlar Kobi AI için bir engel mi, yoksa işlenmeyi bekleyen bir hammadde mi?

Baran Kaya: Zorluğun olduğu yerde fırsat vardır. Hiçbir problemi olmayan bir işletmede iyileştirme yapamazsınız. Dağınık ve tutarsız veriler bizim için hem zorluk hem de büyük bir fırsat. Görülemeyeni gösterebiliyoruz ve etki büyük oluyor. Veri anlama, temizleme, birleştirme, raporlama ve içinden öngörü çıkarma gibi işler için de yine yapay zekâ asistanları kullanıyoruz.

“Otonom Yapay Zekâ Ekipleri” kavramınızdan bahsediyorsunuz. Bir işletmenin satış, stok ve finans departmanlarının birbiriyle konuşan dijital ajanlar tarafından yönetilmesi fikri, bir KOBİ patronu için ne kadar yakın bir gelecek?

Baran Kaya: Otonom yapay zekâ ekipleri, kendilerine verilen sorumluluğu kendi başlarına yapabilen yapay zekâ çalışanlarıdır. Örnek olarak, görevi satın alma olan bir yapay zekâ ekibi —bu ekipte insan da bulunabilir— süreci kendi başına yönetip, gerekli yerde onay alarak işi sonuçlandırabiliyor. Bugün tamamlanmış az sayıda uygulama var ama ilgi ve istek oldukça örnekler hızla artıyor. Yapay zekâ projelerinde ve aslında tüm yazılım projelerinde başarının en önemli kuralı, tek seferde sonuca gitmek değil, aşama aşama ilerlemektir. Projenin süresi işin kapsamına ve çalışacak asistan sayısına göre değişiyor. İlk olumlu sonuçlar 3 ay içinde görülüyor; bu süreye geliştirme de dâhil. Diğer bir deyişle, ekipte yapay zekâ asistanlarının yer alması, bunu öncelik yapan bir KOBİ patronu için çok yakın bir gelecek. Genele yayılmasının ise 2–3 yıl gibi bir zaman alacağını tahmin ediyorum.

İşletme yöneticileri genellikle çalışanlarının “yapay zekâ işimizi elimizden alacak mı?” korkusuyla karşılaşıyor. Kobi AI, çalışanları ikame mi ediyor yoksa onlara “süper güçler” mi kazandırıyor?

Baran Kaya: Süper güçler kazandırıyor. Süper güç kazanan çalışanlar, kazanmayanların işini elinden alacak; yapay zekâ değil. Bu değişim kaçınılmaz. Geçmişte de yaşandı. Hem de daha düşük dönüşümlerde… Çok yetenekli insanlar teknolojiyi reddettiklerinde, yerlerini yenilere bıraktılar. Bu süper güç eskiden dev yatırımlar gerektiriyordu ve KOBİ’ler için uzaktı. Şu an ise oldukça makul maliyetlerle bu güce ulaşmak mümkün.

Bugün yapay zekâ kullanmayan bir radyoloji doktoru nasıl işini eksik yapar duruma geldiyse, aynı şey KOBİ çalışanları için de söz konusu olacak.

Türkiye’deki aile şirketlerinde yeni kuşak yöneticiler dijitalleşmeye çok hevesli ama “eski tüfek” patronları ikna etmekte zorlanıyorlar. Kobi AI, kuşak çatışmalarını “ölçülebilir veri” diliyle nasıl çözebilir?

Baran Kaya: Hemen belirteyim, eski tüfeklerin içinde gelişime çok açık olanların da var olduğunu bu süreçte gördük. Ancak hemen her organizasyonda değişime direnen kişiler de oluyor. Fakat yapay zekâ o kadar hızlı bir dönüşüm sağlıyor ki, sonuçların görülmesi —kendi işletmesinde olmasa bile rakibinde— işimizi oldukça kolaylaştırıyor.

Ben tüm işletmelere, en azından bir alanda yapay zekâyı işlerine dâhil etmelerini öneriyorum. Kapsamlı bir projeye en basit aşamadan başlayıp sonucu gördükten sonra karar vermek isteyen eski kuşak yöneticiler, sonrasında projenin önünü tamamen açtılar. Buna da açık olmayanlar, rakiplerinin gerisinde kaldıklarında ikna olacaklar.

Yatırımın geri dönüşü (ROI) her patronun ilk sorusudur. Finans ve operasyon süreçlerinde Kobi AI kullanan bir işletme, nakit akışı ve stok maliyetlerinde ne kadarlık bir iyileşme beklemeli?

Baran Kaya: Bu sorunun cevabı her işletmede farklılık gösterse de, stok maliyetlerinde ortalama %30 iyileşme, daha önce yapay zekâ kullanmamış bir işletme kullanmaya başladığında görülüyor. Sadece stok yönetiminin iyileşmesi bile nakit akışını rahatlatıyor. Finans tarafında yapay zekâ kullanımı, yaşanabilecek olası nakit sıkıntılarının öngörülmesini ve problem yaşanmadan çözülmesini sağlıyor. Maliyetteki düşüşün kârlılığa etkisi çok daha büyük; çünkü rekabet gücünüz arttığında satışlarınız katlanıyor. Satışlarınız arttıkça rekabet gücünüz daha da artıyor.

Baran Bey, son olarak; yapay zeka dönüşümüne “sıfırdan” başlamak isteyen ama nereden başlayacağını bilemeyen bir KOBİ için; ilk adımı atmadan önce neleri sorgulamalılar?

Baran Kaya: Yapay zekâyı bir yazılım değil, bir yönetim kültürü olarak görmek gerekiyor. İşletmelerin bu dönüşüme gerçekten hazır olup olmadığını anlamaları için şu soruları dürüstçe yanıtlamaları lazım: